KATEDRA OCHRONY POWIETRZA

WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI

Katedra Ochrony Powietrza

Adres: Centrum Nowych Technologii, ul. Konarskiego 22B
44-100 Gliwice
Tel/Fax. (+48) 32 237 12 90
Email:  rie2@polsl.pl

Kierownik Katedry: Dr hab.inż. Elwira Zajusz-Zubek prof. PŚ

Dydaktyka

Pracownicy Katedry Ochrony Powietrza prowadzą wykłady, seminaria, ćwiczenia laboratoryjne oraz projekty inżynierskie z szerokiego spektrum zagadnień obejmujących:

  • pomiary emisji i imisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych
  • chemię atmosfery, w tym przemiany zanieczyszczeń w atmosferze,
  • metody identyfikacji i wyznaczania poziomów stężeń zanieczyszczeń powietrza,
  • metodykę obliczania emisji, transportu w atmosferze, oraz depozycji zanieczyszczeń,
  • prognozę skutków zdrowotnych narażenia populacji na zanieczyszczenia powietrza,
  • techniki i technologie ochrony powietrza, w szczególności metody redukcji zanieczyszczeń gazowych emitowanych ze źródeł przemysłowych. 

Badania naukowe

Katedra Ochrony Powietrza prowadzi badania w zakresie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami gazowymi i pyłowymi, oceny oddziaływania zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego i wewnętrznego na zdrowie populacji generalnej, a także w zakresie zarządzania środowiskiem naturalnym. Prowadzone w katedrze prace mają charakter zarówno badań podstawowych, jak i stosowanych. W ostatnich latach możliwości badawcze Katedry znacząco się zwiększyły, między innymi dzięki dofinansowaniu udzielonemu ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach, w oparciu o które zakupiono mobilne laboratorium do pomiarów imisji zanieczyszczeń powietrza.

Do osiągnięć działalności naukowo-badawczej pracowników Katedry należy zaliczyć pozyskanie szeregu grantów naukowych, finansowanych przez Komitet Badań Naukowych (KBN) i inne instytucje rządowe, takie jak Narodowe Centrum Nauki, czy też Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Przykładowo, w latach 2006-2009 zrealizowano w Katedrze grant badawczy, przyznany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego pt. „Struktura fizyko-chemiczna aerozolu atmosferycznego i wewnętrznego w pobliżu ruchliwych dróg na obszarze Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i jej implikacje zdrowotne dla populacji generalnej”, a w latach 2009-2012 projekt finansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju pt. „Opracowanie i wdrożenie do produkcji nowego aspiratora do bioaerozoli bakteryjnych i grzybowych”. Pełne zestawienie przyznanych i zrealizowanych projektów grantowych znajduje się w załączeniu.

Ponadto, pracownicy Katedry uczestniczyli w projektach badawczych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, umiejscowionych
w IPIŚ PAN w Zabrzu („Właściwości pyłu respirabilnego emitowanego z wybranych instalacji”, „Dystrybucja wybranych form węgla organicznego (OC) i pierwiastkowego (EC) w powietrzu Województwa Śląskiego w obszarach charakteryzujących się zróżnicowaną strukturą emisji pyłu”, „Badania wpływu ruchu drogowego na skład fizyko-chemiczny oraz udział nanocząstek w aerozolu atmosferycznym”), oraz w konsorcjum obejmującym Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, IPIŚ PAN i Śląski Uniwersytet Medyczny pt. „Charakterystyka czynników wpływających na poziom stężeń i skład chemiczny wybranych frakcji pyłu zawieszonego w aspekcie środowiskowego ryzyka zdrowotnego mieszkańców aglomeracji miejsko-przemysłowych”).

Pracownicy Katedry uczestniczyli także w projektach międzynarodowych oraz we wspólnych pracach badawczych z zespołami zagranicznymi. Między innymi Prof. dr hab. (Józef Pastuszka był uczestnikiem projektu Komisji Europejskiej, Dyrektoriatu Generalnego ds. Zdrowia i Ochrony Konsumentów pt: „Risk Assessment from Policy to Impact Dimension” – RAPID (kierownikiem projektu był Dr Gabriel Gulis, Associate Professor, Unit for Health Promotion Research, University of Southern Denmark). W roku 2010 dr inż. Walter Mucha oraz Prof. dr hab. Józef Pastuszka współpracowali z Wydziałem Nauk o Środowisku, Instytutu Meteorologii, Klimatologii i Teledetekcji Uniwersytetu w Bazylei (Szwajcaria) w wyznaczaniu powierzchniowej emisji CO2 w Gliwicach (projekt BRIDGE). W latach 2011-2014 był realizowany litewsko-polski projekt badawczo-wdrożeniowy pt. „Vehicle exhaust gas biosorbent filter (BIOSOEX)” współfinansowany przez Unię Europejską w ramach programu EUREKA.

Wśród osiągnięć naukowych pracowników Katedry wymienić można opracowanie wskaźników emisji zanieczyszczeń w procesach energetycznego spalania węgla i metody optymalizacji nakładów na ochronę powietrza. Powstała szkoła naukowa zajmująca się problematyką ochrony powietrza w aglomeracjach miejsko-przemysłowych. W tym obszarze tematycznym zorganizowano pięć krajowych konferencji naukowych. Ponadto, przez szereg lat, Katedra Ochrony Powietrza była współorganizatorem ogólnokrajowej konferencji naukowej „Ochrona Powietrza w Teorii i w Praktyce”. Głównym organizatorem tych konferencji, odbywających się w cyklu dwuletnim, był Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN w Zabrzu. Redaktorem materiałów konferencyjnych był Prof. dr hab. Jan Konieczyński – założyciel i wieloletni kierownik Katedry (zmarł w roku 2018). W roku 2011 Katedra Ochrony Powietrza zorganizowała wraz z Wydziałem Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego oraz ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Przemysłu Hutniczego Śląskie Seminarium Aerozolowe w Katowicach.

Katedra Ochrony Powietrza prowadzi współpracę naukowo-badawczą z przemysłem oraz jednostkami naukowo-badawczymi w kraju (Instytut Fizyki - Uniwersytet Śląski, Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach, Centrum Mechanizacji Górnictwa KOMAG w Gliwicach, firma Atmoservice z Poznania, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej oraz firma Atmoterm z Opola). Jednocześnie kontynuowana jest wieloletnia współpraca z Instytutem Podstaw Inżynierii Środowiska PAN w Zabrzu. W ramach tej współpracy prowadzi się badania emisji i monitoringu substancji zanieczyszczających powietrze oraz badania aerozoli. Katedra Ochrony Powietrza prowadziła wspólne badania z fizykami z Uniwersytetu Śląskiego (z zespołem Prof. dr hab. Ewy Talik) dotyczące zewnętrznej warstwy cząstek aerozoli przy użyciu unikalnej w Polsce aparatury do spektroskopii fotoelektronów (XPS). W roku 2009 zawarto porozumienie o przystąpieniu Katedry Ochrony Powietrza do Międzynarodowej Naukowej Sieci Tematycznej „Zanieczyszczenia Powietrza/Zmiany Klimatu”, a w roku 2010 Katedra została członkiem Polskiej Platformy Technologicznej Środowiska.

W 2017 roku Prof. dr hab. Józef Pastuszka zorganizował jednodniowe seminarium naukowe pt. „Zanieczyszczenie powietrza a zdrowie - Air pollution and health”. Współorganizatorem seminarium, które odbyło się na Wydziale Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Śląskiej było Polskie Towarzystwo Epidemiologii Środowiskowej z siedzibą w Krakowie oraz Katedra Epidemiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Oprócz polskich prelegentów referat wygłosił także dr Joshua Lawson z Canadian Centre for Health and Safety na Uniwersytecie w Saskatoon (Kanada).

Katedra Ochrony Powietrza ma także znaczące osiągnięcia dydaktyczne. W latach 2016-2019 w Katedrze były realizowane trzy projekty dydaktyczne finansowane przez InnoEnergy Master School, Eindhoven, The Netherland.

Prof. dr hab. Józef Pastuszka uczestniczył w dwóch międzynarodowych konferencjach dydaktycznych w Paryżu, Francja (2015) oraz w Guimarães, Portugalia (2016).

Katedra rozpoczęła także współpracę naukowo-dydaktyczną z Jimma University w Etiopii. Prof. dr hab. Józef Pastuszka był w roku 2017 promotorem pracy magisterskiej studenta z Jima University, a listopadzie 2019 roku wygłosił cykl wykładów na temat narażenia na zanieczyszczenia powietrza i ich skutków dla populacji generalnej na Jimma University. Wizyta odbyła się w ramach programu Erazmus.

Pracownicy Katedry publikują wiele artykułów w czasopismach indeksowanych i czasopismach naukowych będących w wykazie czasopism Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego do oceny działalności statutowej. Prof. dr hab. Józef Pastuszka jest redaktorem i głównym autorem książki pt. Synergic Influence of Gaseous, Particulate, and Biological Pollutants on Human Health, wydanej w roku 2016 przez wydawnictwo CRC Press, Taylor & Francis Group, Boca Raton, FL, USA.

Pracownicy Katedry Ochrony Powietrza są autorami 3 patentów. Recenzowali także szereg prac doktorskich i habilitacyjnych, projekty badawcze dla Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Narodowego Centrum Nauki, artykuły kierowane przez redakcje międzynarodowych czasopism z listy filadelfijskiej do opiniowania i jedną monografię.

W roku 2012 Prof. dr hab. Józef Pastuszka został powołany na eksperta Narodowego Centrum Nauki z siedzibą w Krakowie. Ponadto, jest członkiem Rady Naukowej Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych (powołany przez Ministra Środowiska na dwie kadencje) oraz byłym członkiem Rady Naukowej Instytutu Podstaw Inżynierii Środowiska PAN w Zabrzu. W latach 2010-2011 był redaktorem naczelnym czasopisma Ochrona Powietrza i Problemy Odpadów. Jest także członkiem Rady Naukowej czasopisma Architecture, Civil Engineering, Environment (od 2010 r.).

W uznaniu wkładu dla polskiej nauki we wrześniu 2017 r. Prof. dr hab. Józef Pastuszka otrzymał tytuł profesora nauk technicznych, nadany przez Prezydenta RP. W ostatnich latach dwie osoby z Katedry uzyskały stopień doktora habilitowanego, tj. dr hab. inż. Barbara Kozielska oraz dr hab. inż. Elwira Zajusz-Zubek.

W ostatnim czasie Pracownicy Katedry byli zaangażowani w inaugurację działalności uczelnianego Centrum Ochrony Klimatu i Środowiska. Prof. Józef Pastuszka był pełnomocnikiem JM Rektora Politechniki Śląskiej ds. utworzenia przedmiotowego Centrum, które zainaugurowało swoją działalność w lutym 2020 roku.

Baza naukowo-dydaktyczna

Baza dydaktyczno-naukowa Katedry Ochrony Powietrza została wzbogacona o szereg wysokiej klasy urządzeń pomiarowych, co spowodowało wzbogacenie oferty dydaktycznej i jakości kształcenia.